صفحه اصلی > مقاله ها 


  چاپ        ارسال به دوست

توانمندی سالمندی

سالمندی چیست و سالمند کیست ؟

پدیده سالمندی روند طبیعی است که از زمان حیات جنین شروع و تا مرگ ادامه می یابد و فرایند زیستی است که تمام موجودات زنده از جمله انسان را در بر می گیرد .

سازمان جهانی بهداشت (WHO )سن سالمندی را این گونه طبقه بندی کرده است :

·         74-60 سال                   سالمند جوان               Young Old

·         90-75 سال                  سالمند                         Old

·         90 به بالا                       خیلی سالمند                Oldest Old  

در فرهنگ ما گروه های سنی فوق به ، مسن ،سالمند و کهنسال تقسیم بندی شده اند .

در سر تا سر جهان ، نسبت جمعیت افراد 60 ساله و بالاتر ، از دیگر گروه های سنی سریع تر رشد می نماید . در سال 2025 ، مجموعا 1.2 میلیارد نفر بیش از 60 سال خواهند داشت و تا 2050 به حدود 2 میلیارد نفر بالغ خواهند شد که 80 درصد آن ها در کشور های در حال توسعه زندگی می کنند . به لحاظ منطقه ای ، بیش از نیمی از جمعیت سالمند جهان در آسیا زندگی می کنند . در دو دهه آینده ، سهم آسیا از سالمندترین مردم دنیا ، با بیشترین سرعت به افزایش خود ادامه خواهد داد ، در حالی که سهم اروپا به عنوان بخشی از جمعیت سالمند جهان کاهش خواهد یافت . 

در مقایسه با جهان توسعه یافته ، توسعه اجتماعی اقتصادی در کشور های در حال توسعه با افزایش سرعت سالمند شدن جمعیت ، همگام نبوده است . برای مثال در حالی که مدت زمان لازم برای افزایش نسبت سالمندان از 7 درصد به 14 درصد در فرانسه 115 سال بوده است ، چنین افزایشی در چین فقط 27 سال طول خواهد کشید .در اکثر کشور های توسعه یافته ، سالمندی جمعیت با روندی تدریجی و همراه با رشد اجتماعی اقتصادی در طی چند دهه و نسل ایجاد شده ، در حالی که در کشور های در حال توسعه این روند در دو یا سه دهه محدود شده است . بنابراین در کشور های توسعه یافته پیش از آن که پیری حاصل شود ثروت افزایش یافت ، در حالی که کشور های در حال توسعه قبل از آن که رشدی منطقی در ثروت برای آن ها روی دهد ، پیر می شوند .

سرعت سالمندی در کشورهای در حال توسعه با تغییرات قابل ملاحظه ای در ساختار و نقش در خانواده و نیز تغییر الگوی کار و مهاجرت همراه شده است .

شهرنشینی ، مهاجرت جمعیت جوان جویای کار به شهرها ، کوچک شدن خانواده و افزایش ورود زنان به نیروی کار رسمی ، به معنی کاهش تعداد افراد در دسترس برای مراقبت از سالمندان بوده در حالی که آنان نیازمند به کمک می باشند .

در ایران افزایش امید به زندگی در طی 5 سال اخیر سبب افزایش مداوم نسبت سالمندان شده است به نحوی که در سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال 1390 درصد سالمندان بالاتر از 60 سال به حدود 8.26 درصد کل جمعیت کشور رسیده است و پیش بینی می شود تا سال 1429 به 24.9 درصد برسد ، یعنی از هر 4 نفر یک نفر سالمند و در نتیجه ، یک چهارم جمعیت ایران سالمند خواهد شد .

اگرقرار است سالمندی به عنوان یک رویداد مثبت تلقی شود ، باید همراه با فرصت هایی برای سلامتی ، مشارکت و امنیت باشد . سازمان جهانی بهداشت اصطلاح سالمندی پویا یا فعال را برای بیان فرایند دست یابی به این دیدگاه برگزیده است .

سالمندی پویا ، فرایند بهینه سازی فرصت ها برای سلامتی ، مشارکت و امنیت به منظور افزایش کیفیت زندگی افراد رو به سالمندی است . سالمندی پویا به سالمندان فرصت می دهد تا به نیرو و استعداد های بالقوه خود برای داشتن سلامت جسمی ، اجتماعی ، روانی در طول زندگی پی ببرند و در جامعه طبق نیاز ها ، تمایلات و ظرفیت هایشان مشارکت نمایند . ضمن این که برای آن ها حفاظت ، امنیت و مراقبت مکفی در زمان نیاز آن ها فراهم گردد .

کلمه فعال به معنی تداوم مشارکت در امور اجتماعی ، اقتصادی ،فرهنگی ،معنوی و روابط شهروندی است ، نه فقط توانایی فعالیت جسمی یا مشارکت در نیروی کار .

یکی از راه های توانمند سازی سالمندان ، افزایش سواد سلامت آنان است .

مطالعات مختلف نیز نشان دادند که سطح پایین سواد سلامت در سالمندان، با پیامدهایی چون افزایش میزان های میرایی، عدم انجام رفتارهای پیشگیری کننده مانند آزمایش های غربالگری، اتخاذ برخی رفتارهای پر خطر بهداشتی و به طور کلی با سلامت جسمانی و روانی نامطلوب در این گروه مرتبط است .

امروزه بیشتر آموزش ها و اطلاعات در سیستم بهداشتی به صورت نوشتاری و در سطحی بالاتر از آنچه برای افراد قابل فهم باشد، ارائه می گردد. بنابراین آموختن و درک اطلاعات جدید بهداشتی نیازمند مهارت بالایی در خواندن، محاسبات و مهارت تصمیم گیری می باشد. این در حالی است که مطالعات ثابت کردند که اغلب سالمندان در این سه زمینه مهارت کافی ندارند و ضعیف عمل می کنند. همچنین به دلیل تغییرات حسی و ادراکی که همراه با سالمندی به وقوع می پیوندد، بر توانایی سالمندان در خواندن و درک اطلاعات بهداشتی تاثیر می گذارد. این موارد خود از علل سطح پایین سواد سلامت در این گروه آسیب پذیر محسوب می شود و نشان دهنده لزوم توجه بیشتر به امر سواد سلامت در گروه سالمندان می باشد .

مولفه های موثر در توانمندی سالمندان :

*مولفه های زمینه ای : فرهنگ

ارزش ها و سنت های فرهنگی به میزان وسیعی چگونگی نگرش جامعه نسبت به سالمندان و فرایند سالمندی را نمایش می دهد . هر چه جوامع ، علائم بیماری ها را بیشتر به روند پیری نسبت دهند ، احتمال فراهم آوردن زمینه های پیشگیری ، تشخیص زودرس و خدمات درمانی مناسب کمتر است .

*مولفه های رفتاری :

اتخاذ سبک زندگی سالم و شرکت فعالانه در مراقبت از خود در تمامی مراحل روند زندگی مهم است .یکی از باورهای نادرست در مورد سالمندی این است که « دیگر برای انتخاب چنین شیوه هایی از زندگی در سال های پایانی عمر خیلی دیر می باشد .»برعکس ، داشتن فعالیت های ورزشی مناسب ، تغذیه سالم ، عدم استفاده از دخانیات و مصرف عاقلانه دارو ها و ... در سنین بالا ، می تواند از بیماری ها و تحلیل کارایی فرد پیشگیری نموده ، سبب افزایش تعداد سالمندانی توانمند با طول عمر بیش تر و کیفیت زندگی بالاتر گردد .

*مولفه های وابسته به فاکتور های شخصی :

ژنتیک و بیولوژی

ژنتیک و بیولوژی تاثیر مهمی بر چگونگی پیر شدن فرد دارند .مجموعه ای از فرایند های بیولوژیک است که به طور ژنتیک هدایت می شوند . در بسیاری از بیماری ها ، عوامل خارجی و محیطی بیش از عوامل ژنتیک و درونی ،علت اصلی محسوب می شوند و به طور کلی توافق همگانی وجود دارد که سیر سلامت و بیماری در طول عمر یک شخص ، حاصل ترکیبی از عوامل ژنتیک ،محیطی ،شیوه زندگی ،تغذیه و تا حد مهمی شانس می باشد .

فاکتورهای روانشناختی

فاکتورهای روانشناختی چون هوش و ظرفیت درک (مثلا توانایی حل مشکلات و سازش با تغییرات و یا محرومیت ها )، پیش بینی کننده هایی قوی در پیر شدن فعال و طول عمر می باشند .

*مولفه های مرتیط با محیط فیزیکی  :

محیط های فیزیکی

محیط های فیزیکی مناسب و سازگار با سن می توانند بین استقلال و وابستگی در مورد تمامی افراد تفاوت ایجاد نمایند ، اما برای افراد در حال پیر شدن ، از اهمیتی ویژه برخوردار هستند .

مسکن ایمن

وجود محل مسکن امن و داشتن همسایه هایی خوب و سالم ، برای سلامتی سالمندان ضروری است .در اصول و قوانین ساختمان سازی ، باید نیاز سالمندان به سلامت و ایمنی مورد توجه قرار گیرد .

آب تمیز ،هوای پاک و غذای سالم

صدمات فیزیکی

*مولفه های مرتیط با محیط اجتماعی  :

تامین اجتماعی ، امکانات تحصیل و یادگیری در طول عمر ،آرامش ، محافظت در برابر خشونت و سوء رفتار ، عوامل کلیدی در محیط جامعه هستند که همگام با افزایش سن افراد ، سبب ارتقاءسطح سلامت ، مشارکت وامنیت خواهند شد .تنهایی و گوشه گیری ، بی سوادی و نداشتن تحصیلات ،سوء رفتار و مواجه بودن با شرایط بحرانی ، خطر بروز ناتوانایی ها و مرگ زودرس را در افراد سالمند به میزان زیادی افزایش می دهد .

*مولفه های اقتصادی :

سه جنبه از عوامل اقتصادی دارای بیش ترین تاثیر در سالمندی پویا می باشند: درآمد، کار و حمایت اجتماعی

درآمد

بسیاری از سالمندان به خصوص آن هایی که مونث بوده ، تنها و یا در نواحی روستایی زندگی می کنند ، درآمد مطمئن یا کافی ندارند . این موضوع به طور جدی ، امکان دستیابی آنان را به مواد غذایی ،مسکن مناسب و بهداشت و درمان تحت تاثیر قرار می دهد .

حمایت اجتماعی

در تمام کشور های جهان ، خانواده ها بخش عمده ای از حمایت ها را برای سالمندان نیازمند به کمک تامین می نمایند .اما با توسعه جوامع و از میان رفتن تدریجی نسل های مختلف در کنار یکدیگر ، کشورها به طور فزاینده ای برای ابداع روش های فراهم کننده حمایت اجتماعی برای سالمندانی که قادر به امرار معاش خود نبوده و یا تنها و آسیب پذیرند ، فراخوانده شدند .

شغل

در تمام نقاط دنیا ، درک روز افزونی نسبت به لزوم حمایت از نقش فعال و مولدی که سالمندان در کار رسمی ،غیر رسمی ،فعالیت های بدون دستمزد در خانه و مشاغل داوطلبانه ایفا می نمایند و می توانند ایفا کنند ،ایجاد شده است.

سیاست های مورد نیاز در بخش سلامت جهت دستیابی به هدف سالمندی فعال شامل موارد ذیل می باشد :

·         کاهش شیوع عوامل خطر بیماری های جدی و پذیرش تمام عوامل حافظ سلامت و رفاه در دوران زندگی

·         ایجاد یک سیستم خدمات اجتماعی و سلامتی با تاکید بر ارتقاء سلامت ، پیشگیری از بیماری ها و تامین مراقبت های بلند مدت تکریم نگر با قیمت مناسب برای سالمندان

·         کاهش بار بیماری ها و معلولیت در گروه های جمعیتی حاشیه ای

·         مشارکت فعال سالمندان در تمام زمینه های اجتماعی

·         ارتقاء سلامت و افزایش استقلال در دوران سخت از طریق تامین حمایت و پشتیبانی از سالمندان

·         انجام تحقیقات و نیز انتشار اطلاعات در زمینه بهترین عملکرد ها

·         گفتگوی بین المللی

توانمندسازي افراد به ‌معنی تشویق افراد برای مشارکت بیشتر در تصمیم‌گیری‌هایی است که بر فعالیت آنها مؤثر است؛ یعنی فضایی برای افراد فراهم شود تا بتوانند ایده‌های خوبی را بیافرینند و آنها را به‌عمل تبدیل کنند. توانمندسازی به فرد این قدرت را می دهد که زندگی مستقل و با کیفیتی را تجربه کند.

ابعاد توانمندسازی

فرایند توانمندسازی را می توان در پنج بعد به شرح زیر مورد ارزیابی قرار داد:

بعد

مولفه

خود اثربخشی

احساس شایستگی شخصی

خودسامانی

احساس انتخاب شخصی

پذیرفتن شخصی نتیجه

احساس توان تأثیرگذاری

معنی‌دار بودن

احساس ارزشمندی کار

اعتماد

احساس امنیت

از آن جهت که دوران سالمندی معمولا با دوران بازنشستگی از کار و تا حدودی انزوای اجتماعی مقارن بوده و سالمندان به مانند سالیان و دهه های گذشته در فعالیت های اجتماعی مشارکت فعال و تاثیرگذار نداشته و بدین سبب در خلوت خویش به گوشه عزلت خزیده اند، از نظر روحی و به تبع آن از نظر جسمی در معرض آسیب قرار می گیرند، روندی که با ادامه آن نه تنها سالمندان را با مشکلات متعددی دست به گریبان می نماید بلکه جامعه را از توان، تخصص، دانش و تجارب آنان محروم ساخته و بخش بزرگی از توانمندی های اجتماعی به هدر می رود.

پس نه تنها بایستی با به کارگیری شیوه های مدرن و کارآمد، راه را برای حضور فعال سالمندان در اجتماع باز کرد بلکه بایستی حضور فعال این قشر از جمعیت در اجتماع را غنیمت شمرد.

به امید داشتن سالمندانی توانمند در کشور ایران

                                                                                                تهیه و تدوین :  شیوا بزرگمهر

                                   کارشناس سلامت سالمندان

                                                        گروه سلامت خانواده و جمعیت - معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی  همدان

 

منابع :

·         کتاب سالمندی پویا - ترجمه حمید توکلی قوچانی ، محمد رضا آرمات

·         کتاب استراتژی سالمندی فعال و سالم و مراقبت های سالمندی در منطقه مدیترانه شرقی 2015-2006 سازمان بهداشت جهانی

·         مراقبت های بهداشتی اولیه در سالمندان ایران تالیف : دکتر شهربانو مقصودنیا

·         فصل نامه افق طلایی پاییز 1392 حوزه معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل


١٣:٢٤ - 1394/07/07    /    شماره : ٢٧٥٢٦    /    تعداد نمایش : ١١١٨


نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج