صفحه اصلی > مقاله ها 


  چاپ        ارسال به دوست

واژه نامه:

بخشی از واژه های حوزه بهداشت در طرح عظیم تحول نظام سلامت

واژه‌ها و اصطلاحات به كار رفته در برنامه اجرایی و دستورعمل حاشیه شهرها و شهرهای 20 تا 50 هزار نفر:

1)      سکونتگاه‌ غیررسمی/غیرمجاز:

براساس تعریف ستاد ملی توانمندسازی و ساماندهی سکونتگاه‌های غیررسمی ، بافت‌هایی هستند که عمدتا مهاجرین روستایی و تهیدستان شهری را در خود جای داده‌اند و بدون مجوز و خارج از برنامه‌ریزی رسمی و قانونی توسعه شهری (طرح‌های جامع و تفصیلی) در درون یا خارج از محدوده قانونی شهرها بوجود آمده اند، عمدتا فاقد سند مالکیت هستند و از نظر ویژگی‌های کالبدی و برخورداری از خدمات رفاهی، اجتماعی و فرهنگی و زیرساخت‌های شهری شدیدا دچار کمبود می باشند.

2)      حاشيه‌ شهر:

سکونتگاه‌های غیررسمی هستند که خارج از محدوده و در حریم شهر قرار دارند.

3)      خدمات سلامت: 

-      فعالیت‌هایی است که منجر به ارتقاء سلامت، پیشگیری، تشخیص، درمان و مراقبت از ناخوشی و بیماری، جراحت و سایر اختلالات جسمی، روانی، اجتماعی و [معنوی] در انسان می‌شود.

-      مجموعه فعالیت‌ها و فرایند‌هایی است که بستر لازم به منظور حصول سلامت همه جانبه را برای فرد و اجتماع فراهم می‌كند. خدمات سلامت به طور اعم در برگيرنده امور مربوط به تغذيه، بهداشت، پيشگيري، تشخيص، درمان، بازتواني، بيمه خدمات سلامت، آموزش و تحقيقات و فناوري در حوزه‌هاي ذيربط  و همچنين، كنترل كيفيت و ايمني مواد و فرآورده‌هاي دارويي، بيولوژيك، خوردني، آرايشي، بهداشتي و ملزومات و تجهيزات پزشكي و اثربخشي فرآورده‌هاي دارويي و بيولوژيك می‌باشند.

4)      خدمات همگاني سلامت:

خدماتي که بدون توجه به سن، جنسيت، نژاد، مليت، قوميت، معلوليت، دين و مذهب در دسترس آحاد مردم قرار داده مي‌شود ، البته خدمات همگاني به اين معنا نيست که همه افراد ، تحت پوشش تمامي خدمات قرار مي‌گيرند . خدمات همگاني سلامت با سه بعد زير تعريف مي‌شوند[1]:

ü      چه کسي تحت پوشش است؟

ü      چه خدماتي تحت پوشش هستند؟

ü      چه ميزان از هزينه تحت پوشش است؟

 5)    مراقبت‌های اولیه سلامت: خدمات اساسی سلامت مبتنی بر روش‌های کاربردی، از نظر علمی معتبر و از نظر اجتماعی پذیرفتنی است، که از طریق مشارکت کامل افراد و خانواده‌ها در دسترس همگان قرار می‌گیرند، با هزینه‌ای که جامعه بتواند در هر مرحله از توسعه با روحیه خوداتکایی و خودگردانی از عهده آن برآید. این مراقبت‌ها، هم بخشی جدایی‌ناپذیر از نظام سلامت کشور و وظیفه محوری کانون اصلی توجه آن است و هم بخشی تفکیک‌ناپذیر از توسعه کلی اقتصادی و اجتماعی جامعه را تشکیل می‌دهند. این مراقبت‌ها اولین سطح تماس افراد، خانواده و جامعه با نظام سلامت کشور است و خدمات سلامت را تا آنجا که ممکن است به جایی که مردم در آن زندگی و کار می‌کنند، نزدیک می‌کند و نخستین جزء فرایند مراقبت مستمر سلامت را تشکیل می‌دهد (بند 6 اعلامیه آلماآتا).

 خدمات بهداشت عمومی:

خدمات سلامت هستند که کل جمعیت را هدف قرار می دهند. همچون تحلیل وضعیت سلامت، نظام مراقبت سلامت، ترویج سلامت، خدمات پیشگیری، کنترل بیماری های واگیردار، بیماری های غیرواگیر، بهداشت محیط، آمادگی و پاسخ در بحران و بهداشت حرفه ای.

6)      ارجاع و سطح‌بندی در نظام ارائه خدمات سلامت:

  • تعریف ارجاع:

o     فرآیندهایی که نحوه ارتباط فرد با نظام سلامت و استفاده وی از سطوح خدمات این نظام را تعیین می‌کند. ارجاع درون سطح به عنوان ارجاع افقی و ارجاع در بین سطوح به عنوان ارجاع عمودی نامیده می‌شود.

o     سازوکاری برای ارائه خدمات سلامت است که متقاضیان (آحاد مردم شناسایی‌شده/تحت پوشش) برای دریافت خدمات مزبور به پایگاه سلامت مراجعه کرده و تشکیل پرونده ‌می­دهند. مراجعه کننده در نقطه تماس اول، توسط تیم سلامت (بهورز /کارشناس مراقب سلامت خانواده/ماما) در سطح اول خدمات، ویزیت شده و اقدامات لازم برای وی صورت می‌گیرد. در صورت نیاز به خدمات سطح بالاتر، وی به صورت هدایت‌شده با رعایت سلسله مراتب پس از تکمیل فرم ارجاع به سطوح بالاتر سرپایی و بستری (پزشک، متخصص، فوق تخصص، مراکز پاراکلینیکی خاص و بیمارستان) ارجاع داده می شود و مسوولیت پیگیری و تداوم خدمات سلامت او در هر صورت با تیم سلامت است. سطح دوم خدمت (پزشک متخصص یا بیمارستان و ...) پس از انجام اقدامات ضروری برای بیمار، اطلاعات مربوط به نتایج درمان، الگوی تشخیصی درمانی و سایر نیازها را به صورت بازخورد (در فرم بازخوراند) به ارجاع دهنده (در همان سطح یا سطوح پایین‌تر) منعکس می‌کند و باید در انتها، تمامی موارد برای درج در پرونده بیمار، به تیم سلامت بازگردانده شود.

  • تعریف سطح بندی:

o     چيدمان خاص واحدهاي ارایه دهنده خدمت­ها و مراقبت­هاي سلامت براي آنكه دسترسي مردم به مجموعه­ي خدمات مورد نیاز تا جايي كه ممكن است سهل و سريع، عادلانه، با كمترين هزينه و با بيشترين كيفيت باشد . سطح بندي قراردادي است  و به مقتضاي شرايط توسط برنامه ريزان انجام مي گيرد.

 خدمات و مراقبت‌هاي سلامت در دو سطح در اختيار افراد و جامعه تحت پوشش گذاشته مي‌شود:

o    سطح اول: شامل خدمات/مراقبت‌های اولیه سلامت فرد و جامعه است. خدمات فرد محور عبارتند از: پیشگیری و آموزش سلامت فردی، تشخیص و درمان بیماری‌ها براساس بسته خدمت، تدبیر فوریت‌ها، مدیریت افراد تحت پوشش و خدمات جامعه محور (بهداشت عمومی) شامل خدمات بهداشت محیط و کار، بهداشت مدارس، مبارزه با بیماری های واگیردار و غیرواگیر و آسیب‌ها و جراحات، پیشگیری و ترویج سلامت هستند که هدف آنها جامعه است. خدمات سطح اول در نقطه آغازین در واحدی با نام عمومی پایگاه سلامت تعريف می­شود که با استاندارد نيروي انساني، فضای فیزیکی و تجهیزات مشخص در حاشيه شهرها مبتنی بر اصول ساختار و سطح بندی نظام شبكه بهداشت و درمان كشور ارائه می‌گردند.

سایر خدمات سلامت مانند خدمات دارویی، پاراکلینیک (آزمایش­ها و تصویربرداری­های ‌پزشکی) نیز در مراکز و موسسات دولتی و غیردولتی مانند داروخانه‌ها، آزمایشگاه‌ها و مراکز تصویربرداری ارائه می‌شوند. 

پایگاه های سلامت به طور معمول در جايي نزديك به محل زندگي گروه هدف این برنامه قرار دارند و در آن، نخستين تماس فرد با نظام سلامت از طريق تیم سلامت اتفاق مي‌افتد. اين دسته از خدمات با اولويت برون‌سپاري و خريد خدمت از بخش غيردولتي فراهم و ارائه می‌گردد. در صورت نبود داوطلب برای واگذاري ارائه خدمات در بخش غیردولتی، بايد خدمات از طريق بخش دولتي ارائه شود.

مرکز سلامت جامعه با تبدیل مرکز بهداشتی درمانی موجود در منطقه (درصورت نبود، ایجاد)، پذیرای ارجاعات افقی از پایگاه­های سلامت تحت پوشش خود خواهند بود. استاندارد نیروی انسانی، تجهیزات و فضای فیزیکی این مراکز در بخش مربوط توضیح داده شده است.

سایر خدمات از طریق ارجاع به سطح دوم و با پذیرش مسوولیت پیگیری و تداوم خدمات به بیمار توسط واحد ارائه دهنده خدمات سطح اول انجام می‌گیرد.

o    سطح دوم: شامل خدمات تخصصي می‌شود كه توسط واحدهاي سرپايي و بستری در نظام سلامت ارائه می‌گردد. این خدمات شامل خدمات تشخیصی درمانی و توانبخشی/نوتوانی تخصصی، تدبیر فوریت‌های تخصصی، اعمال جراحی انتخابی و اورژانس، اقدامات بالینی، خدمات دارویی و فرآورده­های مربوطه, آزمایشگاهی و تصویربرداری هستند.

اين دسته از خدمات در اختيار ارجاع شدگان از سطح اول خدمات قرار مي‌گيرند. واحد خدمات سلامت سطح دوم موظف است با ارائه بازخورد کتبی، تیم سلامت ارجاع‌دهنده را از نتيجه، برنامه درمان و پیگیری بیمار یا پیشرفت كار مطلع سازد.

این خدمات در سطح تخصصی در نقطه ارجاع، در واحدهای دولتی و غیردولتی طرف قرارداد شکل می‌گیرند. اولويت با خريد خدمت از بخش دولتي است.

7)      نحوه مشارکت بخش دولتی با  بخش غيردولتي:

ارائه خدمات از طريق توسعه بخش تعاوني و خصوصي و نهادها و موسسات عمومي غيردولتي تعيين صلاحيت شده با نظارت و حمايت دولت و با استفاده از شيوه‌هاي زیر انجام می‌شود:

- اعمال حمايت‌هاي لازم از بخش تعاوني، خصوصي و نهادها و موسسات عمومي غيردولتي مجري اين وظايف.

- خريد خدمات از بخش تعاوني، خصوصي و نهادها و موسسات عمومي غيردولتي.

- اشخاص حقیقی طرف قرارداد.

 8)      پزشك:

  • فردی با حداقل مدرک دکترای پزشکی عمومی و دارای مجوز معتبر کار پزشکی (پروانه حرفه پزشکی) که مسوولیت ارائه خدمات به موارد ارجاعی ازسوی کاردان / کارشناس مراقب سلامت خانواده را بدون تبعيض به عهده دارد. پزشک در مراکز سلامت جامعه مستقر می باشد که مسوولیت خدمات فنی مرکز؛ قبول ارجاعات از سوی کاردان/کارشناس مراقب سلامت خانواده یا ماما و نظارت بر پایگاه­های سلامت تحت پوشش را به عهده خواهد داشت.
  • پزشك وظیفه دارد براي حفظ و ارتقاي سلامت، برابر دستورعمل، فرد را در صورت نیاز به ساير ارائه‌دهندگان خدمات سلامت و سطوح بالاتر ارجاع دهد.

9)      تیم سلامت:

گروهی از صاحبان دانش و مهارت در حوزه خدمات بهداشتی و درمانی هستند که بسته خدمات پایه سلامت را در اختیار افراد قرار می دهند. اعضای تیم سلامت شامل: کاردان/کارشناس مراقب سلامت خانواده؛ کاردان/کارشناس سلامت محیط و کار؛ ماماها ؛ پرستاران ؛ کاردان های پذیرش و پزشکان هستند. باتوجه به اتخاذ راهکار خودمراقبتی، جمعیت تحت پوشش نیز جزو این گروه محسوب می شوند.

· کاردان/کارشناس مراقب سلامت خانواده : فردیست که سابقه تحصیلی و حرفه ای در حیطه های بهداشت خانواده؛ بهداشت عمومی؛ پرستاری؛ مامایی و مبارزه با بیماریها دارد که پس از  طی دوره 120 ساعته (حدوداً 1 ماه کاری) مندرج در فصل آموزش این دستورعمل، به کاردان/کارشناس چندپیشه به نام" مراقب سلامت خانواده" تبدیل می شود. استمرار آموزش بصورت بازآموزی های یک روز در ماه نیز در نظر گرفته شده است.

وظایف مراقب سلامت خانواده :

- این فرد موظف به استفاده از نتایج سرشماری جمعیت که توسط مرکز سلامت جامعه انجام می­شود خواهد بود ،

- شناسایی ترکیب جمعیت، غربالگری به منظور تعیین سطح سلامت آنان (سالم، دارای عامل خطر، بیمار) و ارائه بسته خدمات پیوست این دستورعمل را به خانوارهای تحت پوشش خود به عهده دارد.

 -مسئوليت پیگیری و تداوم خدمات با کاردان/کارشناس مراقب سلامت خانواده خواهد بود . نظارت و ارزیابی نحوه ارائه بسته خدمات سلامت توسط کاردان/کارشناس مراقب سلامت خانواده توسط مرکز سلامت جامعه صورت می­گیرد. 

- شناسایی مخاطرات سلامت و امکانات ارتقای سلامت محل زندگی جمعیت تحت پوشش توسط کاردان/کارشناس سلامت محیط و کار شاغل در مرکز سلامت جامعه صورت می­گیرد. استفاده از نتایج این شناسایی و هماهنگی و همکاری با کاردان/کارشناس سلامت محیط و کار عضو تیم سلامت ازجمله وظایف کاردان/کارشناس مراقب سلامت خانواده است.

 

منبع : وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی

به کوشش : روابط عمومی معاونت امور بهداشتی دانشگاه



 

 


١٢:٣٧ - 1394/03/28    /    شماره : ٢٥٤٢٣    /    تعداد نمایش : ٩١٨


نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج